Từ “thiên đường dưỡng già” của các ngôi sao châu Âu, giải đấu giàu nhất châu Á giờ trở về điểm xuất phát. Không còn hợp đồng triệu đô, không còn giấc mơ thống trị châu lục. Bóng đá Trung Quốc bước vào thời kỳ tái thiết đầy dè dặt, nơi cầu thủ nội được đặt lại ở trung tâm và mọi kế hoạch phải dựa trên thực lực thay vì túi tiền.
Từ thiên đường triệu phú đến bãi hoang tài chính
Có một thời, Chinese Super League là miền đất hứa của những cầu thủ đang tìm kiếm bản hợp đồng cuối đời. Paulinho, Tevez, Hulk, Bakambu, Fellaini, Witsel, Carrasco… họ đến Trung Quốc không chỉ vì trải nghiệm, mà vì mức đãi ngộ vượt ngoài chuẩn mực bóng đá châu Âu. Các CLB Trung Quốc sẵn sàng trả lương gấp đôi, thậm chí gấp ba những gì cầu thủ có thể nhận ở Premier League hay La Liga.
Cơn sốt ấy bắt đầu từ năm 2013, khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền và xác định bóng đá là dự án chiến lược quốc gia. Ba mục tiêu được đặt ra: dự World Cup, đăng cai World Cup và vô địch World Cup trước năm 2050.
Để hiện thực hóa, một gói 50 biện pháp được ban hành. Hàng trăm sân bóng được xây dựng. Bóng đá trở thành môn học bắt buộc. Các tập đoàn lớn như Evergrande hay Wanda được khuyến khích đầu tư vào CLB.
Kế hoạch ấy tạo ra hiệu ứng tức thì. Trong vài năm, Chinese Super League trở thành thị trường chuyển nhượng sôi động nhất châu Á.
Nhưng đằng sau những bản hợp đồng đình đám là một nền tài chính mong manh. Nhiều CLB chi tiêu vượt xa doanh thu, dựa hoàn toàn vào nguồn tiền từ bất động sản. Khi bong bóng địa ốc xì hơi, hệ sinh thái bóng đá cũng rạn nứt theo.
Đến năm 2017, chính phủ Trung Quốc bắt đầu siết chặt quy định chuyển nhượng và áp trần lương. Động thái này nhằm ngăn chặn nạn tham nhũng và cứu vãn một mô hình đang mất kiểm soát.
Tevez từng có thời gian ngắn chơi bóng tại Trung Quốc.
Nhưng đó chỉ là nỗ lực vá víu. Các CLB quá lệ thuộc vào dòng tiền bên ngoài. Khi nguồn tài trợ khô cạn, nhiều đội bóng rơi vào cảnh nợ lương, thậm chí giải thể. Jiangsu, nhà vô địch quốc gia, là ví dụ điển hình.
Rồi Covid-19 giáng đòn chí mạng. Giải đấu bị gián đoạn. Sân vận động trống rỗng. Khán giả mất thói quen đến sân. Doanh thu vé, quảng cáo và bản quyền cùng lúc lao dốc. Chinese Super League, từ biểu tượng của sự phô trương, trở thành bài học đắt giá về phát triển nóng.
Hành trình làm lại từ đầu
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt buồn. Oscar, ngôi sao cuối cùng còn sót lại của kỷ nguyên kim tiền, rời Trung Quốc trở về Brazil. Theo Transfermarkt, mức chi cho chuyển nhượng mùa 2024/25 thậm chí thấp hơn cả mùa 2006/07, thời điểm rất lâu trước khi giấc mơ bóng đá quốc gia được vẽ ra.
Trong đống tro tàn ấy, bóng đá Trung Quốc buộc phải thay đổi. Không còn chuyện mua sao bằng mọi giá. Các CLB quay sang đặt niềm tin vào cầu thủ nội. Giải đấu chấp nhận đánh mất hào quang để tìm lại sự bền vững. Đây không phải lựa chọn mang tính lãng mạn, mà là sự bắt buộc.
Bóng đá Trung Quốc giờ không còn ngôi sao đắt giá.
Sự xuất hiện của một nhóm cầu thủ Tây Ban Nha ở mùa 2025/26 cho thấy hướng đi mới. Alberto Quiles, Oscar Melendo, Juan Antonio Ros, Lluís López, Cristian Salvador và Edu Garcia không phải những bản hợp đồng bom tấn.
Họ đến với vai trò chuyên nghiệp, mang theo kỷ luật chiến thuật và tiêu chuẩn tập luyện châu Âu. Đây là kiểu ngoại binh mà Chinese Super League đang cần, ít tốn kém nhưng có khả năng nâng chất môi trường bóng đá.
Câu chuyện của HLV Quique Setien cũng phản ánh rõ bức tranh ấy. Ông từng dẫn dắt Beijing Guoan cho đến tháng 10 năm ngoái rồi rời đi vì lý do cá nhân. Không còn là những dự án dài hơi với ngân sách khổng lồ, các CLB Trung Quốc giờ chỉ có thể thử nghiệm từng bước, với tâm thế thận trọng.
Thách thức lớn nhất không nằm ở sân cỏ mà ở niềm tin. Người hâm mộ từng quen với việc được chứng kiến các ngôi sao châu Âu mỗi cuối tuần.
Giờ đây, họ phải làm quen với những cầu thủ trẻ nội địa, với những trận đấu thiếu hào nhoáng. Việc xây dựng lại văn hóa bóng đá là con đường dài, và không có gì đảm bảo thành công.
Bong bóng đã vỡ, và không thể vá lại bằng tiền. Chinese Super League đang đứng trước lựa chọn sống còn: hoặc kiên nhẫn xây nền móng từ con số không, hoặc chấp nhận chìm vào quên lãng. Giấc mơ vàng của một thập niên đã khép lại. Phần còn lại là bài toán về bản lĩnh và sự thật thà với chính mình.
